Già hóa dân số đặt ra nhu cầu ngày càng lớn về chăm sóc sức khỏe và hỗ trợ sinh hoạt cho người cao tuổi. Bên cạnh những thay đổi về thể chất, người cao tuổi thường phải đối mặt với các bệnh lý mạn tính, suy giảm khả năng vận động, thay đổi nhận thức và những nhu cầu đặc thù về dinh dưỡng, tâm lý và đời sống tinh thần.

Chăm sóc người cao tuổi không chỉ giới hạn ở việc hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày mà còn đòi hỏi kiến thức về sức khỏe, kỹ năng theo dõi, phòng ngừa biến chứng, phối hợp điều trị, hỗ trợ phục hồi chức năng và duy trì khả năng tự lập.

Chương trình Điều dưỡng và Chăm sóc Người cao tuổi của VIỆN HÀN LÂM Y HỌC được xây dựng theo định hướng ứng dụng, kết hợp kiến thức điều dưỡng cơ bản, lão khoa và kỹ năng chăm sóc thực hành, giúp học viên tiếp cận có hệ thống các phương pháp chăm sóc người cao tuổi tại gia đình và cơ sở chăm sóc.

Chương trình tập trung vào những tình huống thường gặp như chăm sóc người hạn chế vận động, người nằm lâu, người mắc bệnh mạn tính, người suy giảm nhận thức và người cần hỗ trợ sau xuất viện. Bên cạnh đó, học viên được hướng dẫn tổ chức hoạt động vận động, dưỡng sinh, thư giãn và chăm sóc sức khỏe tinh thần nhằm duy trì chức năng và nâng cao chất lượng sống.

Với 8 Module chuyên môn, chương trình kết hợp kiến thức nền tảng, thực hành kỹ năng và phân tích tình huống chăm sóc, giúp học viên từng bước phát triển năng lực chăm sóc người cao tuổi một cách khoa học, an toàn và phù hợp với nhu cầu thực tế.

Thông tin chương trình

• Chăm sóc toàn diện: Kết hợp chăm sóc thể chất, dinh dưỡng, vận động, tinh thần và hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày.
• Chú trọng thực hành: Rèn luyện kỹ năng chăm sóc tại giường, hỗ trợ vệ sinh, ăn uống, bài tiết, thay đổi tư thế và di chuyển.
• Ứng dụng kiến thức lão khoa: Nhận biết những thay đổi do lão hóa, bệnh mạn tính và các vấn đề sức khỏe thường gặp.
• Theo dõi và phòng ngừa biến chứng: Thực hành theo dõi sức khỏe, nhận biết nguy cơ té ngã, tổn thương do tỳ đè, hóc sặc và mất nước.
• Hỗ trợ điều trị và quản lý thuốc: Hướng dẫn theo dõi việc sử dụng thuốc, phối hợp thực hiện kế hoạch chăm sóc và chuẩn bị thông tin tái khám.
• Hỗ trợ phục hồi chức năng: Thực hành hỗ trợ vận động, chuyển vị trí, đi lại và duy trì khả năng tự lập.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Tiếp cận phương pháp giao tiếp, đồng hành và tổ chức các hoạt động nâng cao chất lượng sống.
• Thực hành theo tình huống: Vận dụng kiến thức để giải quyết các tình huống chăm sóc người cao tuổi có nhu cầu khác nhau.

Chương trình phù hợp với:

• Người có định hướng làm việc trong lĩnh vực chăm sóc người cao tuổi.
• Người đang làm việc tại trung tâm dưỡng lão, cơ sở chăm sóc và các đơn vị cung cấp dịch vụ chăm sóc tại nhà.
• Người chăm sóc cha mẹ, ông bà hoặc người thân lớn tuổi trong gia đình.
• Nhân sự trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe và dịch vụ xã hội có nhu cầu bổ sung kỹ năng.
• Nhân viên điều dưỡng và nhân sự y tế muốn cập nhật kiến thức chăm sóc người cao tuổi phù hợp với phạm vi chuyên môn.
• Người mong muốn tìm hiểu phương pháp chăm sóc người cao tuổi theo hướng khoa học, an toàn và toàn diện.

Chương trình gồm 8 Module chuyên môn, với tổng thời lượng 96 giờ. Các hoạt động thực hành và đánh giá kỹ năng được tích hợp trực tiếp trong từng Module.

Cấu trúc chương trình

Module 01. Lão hóa, sức khỏe và tâm lý người cao tuổi

• Tổng quan về lão hóa và chăm sóc sức khỏe người cao tuổi.
• Những thay đổi sinh lý của các hệ cơ quan theo tuổi.
• Các bệnh lý và hội chứng lão khoa thường gặp.
• Suy giảm chức năng và mức độ phụ thuộc trong sinh hoạt.
• Đặc điểm tâm lý, cảm xúc và nhu cầu xã hội của người cao tuổi.
• Nguyên tắc chăm sóc lấy người cao tuổi làm trung tâm.
• Đạo đức, quyền, sự riêng tư và phẩm giá của người được chăm sóc.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hiểu những thay đổi về thể chất và tâm lý trong quá trình lão hóa.
• Nhận biết nhu cầu chăm sóc và mức độ phụ thuộc.
• Áp dụng nguyên tắc chăm sóc tôn trọng, an toàn và phù hợp với từng cá nhân.

Module 02. Theo dõi sức khỏe, an toàn và sơ cấp cứu

• Nguyên tắc quan sát và theo dõi tình trạng sức khỏe người cao tuổi.
• Kỹ thuật đo nhiệt độ, mạch, huyết áp, nhịp thở và SpO₂.
• Theo dõi đau, ý thức, ăn uống, bài tiết và những thay đổi bất thường.
• Nhận biết dấu hiệu cảnh báo liên quan đến đột quỵ, nhồi máu cơ tim, khó thở và hạ đường huyết.
• Phòng ngừa té ngã, chấn thương và tai nạn trong sinh hoạt.
• Nhận biết hóc sặc và tắc nghẽn đường thở.
• Nguyên tắc sơ cấp cứu, hồi sinh tim phổi cơ bản và sử dụng AED theo hướng dẫn thực hành.
• Kiểm soát nhiễm khuẩn, vệ sinh tay và sử dụng phương tiện bảo hộ.
• Thực hành theo dõi chỉ số sức khỏe và xử lý tình huống khẩn cấp mô phỏng.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Đo và ghi nhận các chỉ số sức khỏe cơ bản.
• Nhận biết dấu hiệu bất thường và các nguy cơ thường gặp.
• Thực hiện các bước sơ cấp cứu ban đầu phù hợp với nội dung được đào tạo và yêu cầu hỗ trợ y tế kịp thời.

Module 03. Chăm sóc sinh hoạt hằng ngày và người phụ thuộc

• Đánh giá khả năng tự chăm sóc và nhu cầu hỗ trợ sinh hoạt.
• Hỗ trợ vệ sinh cá nhân, tắm rửa, thay quần áo và chăm sóc thân thể.
• Chăm sóc răng miệng, tóc, móng và các giác quan.
• Hỗ trợ bài tiết, sử dụng bô, tã và chăm sóc người không tự chủ.
• Kỹ thuật thay đổi tư thế và chăm sóc người nằm lâu.
• Chăm sóc da và phòng ngừa tổn thương do tỳ đè.
• Hỗ trợ chuyển vị trí từ giường sang ghế và ngược lại.
• Hỗ trợ đi lại và sử dụng các dụng cụ trợ giúp.
• Tổ chức môi trường sinh hoạt an toàn, thuận tiện.
• Chăm sóc giấc ngủ, giảm khó chịu và tạo sự thoải mái.
• Thực hành quy trình chăm sóc tại giường và người phụ thuộc.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Thực hiện các kỹ năng chăm sóc sinh hoạt hằng ngày.
• Hỗ trợ người hạn chế vận động và người phụ thuộc an toàn.
• Phòng ngừa nguy cơ liên quan đến bất động, té ngã và tổn thương da.

Module 04. Dinh dưỡng và chăm sóc ăn uống người cao tuổi

• Những thay đổi sinh lý ảnh hưởng đến dinh dưỡng ở người cao tuổi.
• Nhu cầu năng lượng, protein, vitamin, khoáng chất và nước.
• Nguyên tắc tổ chức bữa ăn phù hợp với khả năng ăn uống.
• Dinh dưỡng trong chăm sóc người mắc bệnh mạn tính theo hướng dẫn chuyên môn.
• Nhận biết nguy cơ suy dinh dưỡng và mất nước.
• Khó khăn trong nhai, nuốt và nguy cơ hóc sặc.
• Lựa chọn kết cấu thức ăn theo đánh giá và hướng dẫn chuyên môn.
• Kỹ thuật hỗ trợ ăn uống và tư thế ăn an toàn.
• Theo dõi lượng ăn, nước uống, cân nặng và những thay đổi liên quan.
• Thực hành hỗ trợ bữa ăn theo tình huống.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hiểu nhu cầu dinh dưỡng cơ bản của người cao tuổi.
• Hỗ trợ ăn uống và theo dõi tình trạng dinh dưỡng.
• Nhận biết những khó khăn và nguy cơ cần được đánh giá chuyên môn.

Module 05. Chăm sóc bệnh mạn tính, phối hợp điều trị và quản lý thuốc

• Tổng quan các bệnh mạn tính thường gặp ở người cao tuổi.
• Theo dõi và chăm sóc hỗ trợ người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch.
• Theo dõi và chăm sóc hỗ trợ người mắc bệnh hô hấp mạn tính.
• Chăm sóc người có đau cơ – xương – khớp và hạn chế vận động.
• Nhận biết những thay đổi về triệu chứng và tình trạng sức khỏe cần báo cáo.
• Nguyên tắc sử dụng thuốc an toàn ở người cao tuổi.
• Hỗ trợ quản lý danh sách thuốc, lịch dùng thuốc và nhắc thuốc theo hướng dẫn.
• Nhận biết dấu hiệu nghi ngờ tác dụng không mong muốn của thuốc.
• Phối hợp thực hiện kế hoạch chăm sóc và điều trị đã được nhân viên y tế xác lập.
• Chuẩn bị thông tin, hồ sơ và hỗ trợ người cao tuổi khám, tái khám.
• Phân tích tình huống chăm sóc người mắc nhiều bệnh mạn tính.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Nhận biết nhu cầu chăm sóc của người cao tuổi mắc bệnh mạn tính.
• Hỗ trợ theo dõi sức khỏe và việc sử dụng thuốc theo hướng dẫn.
• Ghi nhận, báo cáo và phối hợp với gia đình, nhân viên y tế trong quá trình chăm sóc.

Module 06. Hỗ trợ phục hồi chức năng và chăm sóc sau xuất viện

• Nguyên tắc duy trì chức năng và khả năng tự lập ở người cao tuổi.
• Nhận biết suy giảm vận động, yếu cơ và hạn chế chức năng.
• Kỹ thuật hỗ trợ tư thế, chuyển vị trí và di chuyển an toàn.
• Hướng dẫn vận động chủ động và vận động hỗ trợ theo kế hoạch chuyên môn.
• Sử dụng các dụng cụ hỗ trợ đi lại và sinh hoạt.
• Hỗ trợ người cao tuổi sau đột quỵ trong sinh hoạt hằng ngày.
• Chăm sóc hỗ trợ sau chấn thương, phẫu thuật và thời gian nằm viện.
• Phòng ngừa biến chứng do bất động và suy giảm chức năng.
• Theo dõi tình trạng vận động, đau, mệt và khả năng thực hiện sinh hoạt.
• Hỗ trợ thực hiện kế hoạch chăm sóc sau xuất viện và lịch tái khám.
• Thực hành hỗ trợ vận động, di chuyển và chăm sóc tại nhà.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hỗ trợ người cao tuổi vận động và di chuyển an toàn.
• Thực hiện các hoạt động chăm sóc sau xuất viện theo kế hoạch được hướng dẫn.
• Theo dõi khả năng tự lập và nhận biết những thay đổi cần báo cáo.

Module 07. Chăm sóc người suy giảm nhận thức và sức khỏe tinh thần

• Những thay đổi về trí nhớ, nhận thức và hành vi ở người cao tuổi.
• Tổng quan suy giảm nhận thức và sa sút trí tuệ.
• Nhận biết các biểu hiện lú lẫn cấp tính cần được đánh giá y tế.
• Kỹ năng giao tiếp với người suy giảm trí nhớ và nhận thức.
• Hỗ trợ định hướng thời gian, không gian và sinh hoạt hằng ngày.
• Ứng phó phù hợp với kích động, lo âu và thay đổi hành vi.
• Nhận biết biểu hiện cô đơn, buồn chán và nguy cơ trầm cảm.
• Tổ chức môi trường chăm sóc thân thiện và an toàn.
• Khuyến khích duy trì giao tiếp, sở thích và kết nối xã hội.
• Thực hành xử lý các tình huống giao tiếp và chăm sóc.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Nhận biết các thay đổi thường gặp về nhận thức và tinh thần.
• Giao tiếp, hỗ trợ sinh hoạt và ứng xử phù hợp với người suy giảm nhận thức.
• Phối hợp với gia đình và nhân viên chuyên môn khi xuất hiện thay đổi bất thường.

Module 08. Dưỡng sinh, vận động và nâng cao chất lượng sống

• Nguyên tắc lão hóa khỏe mạnh và duy trì chất lượng sống.
• Vai trò của vận động thể chất phù hợp với người cao tuổi.
• Hướng dẫn vận động nhẹ và kéo giãn cơ bản.
• Giới thiệu và thực hành các bài dưỡng sinh phù hợp.
• Các động tác Tai Chi cơ bản và điều chỉnh theo khả năng vận động.
• Chair Yoga và các bài tập vận động trên ghế.
• Kỹ thuật thở, thư giãn và thiền cơ bản.
• Hỗ trợ xây dựng thói quen ngủ và nghỉ ngơi lành mạnh.
• Tổ chức hoạt động giải trí, giao tiếp và sinh hoạt nhóm.
• Xây dựng lịch hoạt động phù hợp với thể trạng, sở thích và mức độ tự lập.
• Thực hành hướng dẫn một buổi vận động và thư giãn dành cho người cao tuổi.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Lựa chọn hoạt động vận động và thư giãn phù hợp với khả năng của người cao tuổi.
• Hướng dẫn các bài tập và hoạt động chăm sóc sức khỏe cơ bản.
• Tổ chức hoạt động góp phần duy trì chức năng, tinh thần và chất lượng sống.

Chương trình kết hợp kiến thức lão khoa, điều dưỡng cơ bản và thực hành chăm sóc, chú trọng các tình huống thường gặp tại gia đình và cơ sở chăm sóc người cao tuổi.

• Giảng dạy chuyên đề: Trang bị kiến thức về lão hóa, sức khỏe, bệnh mạn tính và nguyên tắc chăm sóc.
• Hướng dẫn trực quan: Minh họa kỹ thuật chăm sóc, dụng cụ và quy trình thực hiện.
• Thực hành kỹ năng: Rèn luyện chăm sóc tại giường, vệ sinh, ăn uống, bài tiết và di chuyển.
• Mô phỏng tình huống: Thực hành nhận biết dấu hiệu bất thường, sơ cấp cứu và xử lý nguy cơ.
• Phân tích ca chăm sóc: Xác định nhu cầu, mục tiêu và xây dựng kế hoạch chăm sóc.
• Thực hành hỗ trợ phục hồi: Hướng dẫn vận động, chuyển vị trí và sử dụng dụng cụ trợ giúp.
• Thực hành chăm sóc tinh thần: Giao tiếp, đồng hành và tổ chức hoạt động nâng cao chất lượng sống.
• Đánh giá kỹ năng theo Module: Quan sát và đánh giá kết quả học tập ngay trong quá trình thực hành.

Sau khi hoàn thành chương trình và đáp ứng các yêu cầu đánh giá, học viên có thể:

• Hiểu đặc điểm người cao tuổi: Nhận biết các thay đổi về thể chất, tâm lý, nhận thức và nhu cầu chăm sóc.
• Theo dõi sức khỏe: Đo, ghi nhận và báo cáo các chỉ số sức khỏe cơ bản.
• Chăm sóc sinh hoạt hằng ngày: Hỗ trợ vệ sinh, ăn uống, bài tiết, nghỉ ngơi và sinh hoạt.
• Chăm sóc người phụ thuộc: Thực hiện kỹ năng chăm sóc tại giường, thay đổi tư thế và hỗ trợ di chuyển.
• Phòng ngừa nguy cơ: Nhận biết và phòng ngừa té ngã, hóc sặc, tổn thương do tỳ đè và các nguy cơ thường gặp.
• Hỗ trợ dinh dưỡng: Tổ chức bữa ăn, hỗ trợ ăn uống và theo dõi tình trạng dinh dưỡng.
• Phối hợp điều trị: Hỗ trợ thực hiện kế hoạch chăm sóc, quản lý thông tin thuốc và chuẩn bị tái khám.
• Hỗ trợ phục hồi chức năng: Hỗ trợ vận động, di chuyển và duy trì khả năng tự lập theo hướng dẫn.
• Chăm sóc sức khỏe tinh thần: Giao tiếp, đồng hành và hỗ trợ người suy giảm nhận thức.
• Tổ chức hoạt động nâng cao sức khỏe: Hướng dẫn vận động nhẹ, dưỡng sinh và thư giãn phù hợp.
• Xây dựng kế hoạch chăm sóc: Phân tích nhu cầu, lựa chọn hoạt động và ghi nhận kết quả.
• Tuân thủ an toàn và giới hạn chuyên môn: Nhận biết tình huống cần hỗ trợ y tế và không thực hiện các thủ thuật vượt quá phạm vi được phép.

Đánh giá kết quả học tập

Kết quả học tập được đánh giá xuyên suốt các Module, dựa trên:

• Mức độ tham gia và hoàn thành nội dung đào tạo.
• Kiến thức về lão khoa, chăm sóc, dinh dưỡng và an toàn.
• Kỹ năng theo dõi sức khỏe và nhận biết dấu hiệu bất thường.
• Kỹ năng chăm sóc sinh hoạt, người phụ thuộc và hỗ trợ di chuyển.
• Khả năng hỗ trợ dinh dưỡng, phối hợp điều trị và chăm sóc sau xuất viện.
• Kỹ năng giao tiếp và tổ chức hoạt động nâng cao chất lượng sống.
• Khả năng phân tích tình huống và xây dựng kế hoạch chăm sóc.

Chứng nhận đào tạo

Học viên hoàn thành chương trình và đáp ứng các yêu cầu đánh giá được VIỆN HÀN LÂM Y HỌC cấp Chứng nhận hoàn thành chương trình đào tạo: ĐIỀU DƯỠNG VÀ CHĂM SÓC NGƯỜI CAO TUỔI - Elderly Nursing & Care