Bào chế đông dược là lĩnh vực kết hợp giữa tri thức y dược cổ truyền, khoa học dược liệu và các phương pháp chế biến nhằm tạo ra những dạng chế phẩm có đặc tính và mục đích sử dụng khác nhau. Từ các dạng truyền thống như cao, đơn, hoàn, tán đến trà dược liệu, cốm, dầu ngâm thảo mộc và chế phẩm dạng sáp, mỗi phương pháp đều có những nguyên lý riêng về lựa chọn nguyên liệu, phối hợp công thức và kỹ thuật thực hiện.

Chương trình Chuyên viên Bào chế Đông dược của VIỆN HÀN LÂM Y HỌC được xây dựng theo định hướng ứng dụng, kết hợp kiến thức chuyên môn với thực hành, giúp học viên tiếp cận có hệ thống các phương pháp bào chế truyền thống và quy trình phát triển sản phẩm từ dược liệu.

Chương trình chú trọng các kỹ thuật bào chế thủ công sử dụng dụng cụ thông dụng, đồng thời trang bị kiến thức về phân tích công thức, lựa chọn dạng sản phẩm, hoàn thiện mẫu, đánh giá chất lượng và xây dựng hồ sơ bào chế.

Với 7 Module chuyên môn và 1 dự án cuối chương trình, học viên từng bước phát triển kiến thức và kỹ năng từ nhận biết dược liệu, sơ chế nguyên liệu, thực hiện kỹ thuật bào chế đến xây dựng và đánh giá mẫu sản phẩm ứng dụng.

Thông tin chương trình

• Kiến thức có hệ thống: Tiếp cận nền tảng khoa học dược liệu, nguyên lý công thức và kỹ thuật bào chế đông dược.
• Chú trọng thực hành: Trải nghiệm các thao tác bào chế thủ công dưới sự hướng dẫn của giảng viên.
• Đa dạng dạng bào chế: Tìm hiểu các dạng tán, hoàn, cốm, cao, đơn, trà dược liệu và chế phẩm thảo mộc.
• Kỹ thuật dễ ứng dụng: Tiếp cận những phương pháp sử dụng dụng cụ thông dụng, không phụ thuộc vào dây chuyền sản xuất công nghiệp.
• Phân tích và phát triển công thức: Tìm hiểu vai trò nguyên liệu, tá dược, lựa chọn dạng bào chế và định hướng hoàn thiện sản phẩm.
• Đánh giá thành phẩm: Rèn luyện kỹ năng đánh giá cảm quan, ghi chép và kiểm soát quy trình.
• Phát triển mẫu sản phẩm: Tìm hiểu quy trình từ lựa chọn ý tưởng, xây dựng công thức đến hoàn thiện và đánh giá mẫu.
• Học tập qua dự án: Vận dụng kiến thức để xây dựng công thức mẫu, quy trình bào chế và hồ sơ sản phẩm ứng dụng.

• Người yêu thích và quan tâm đến y dược cổ truyền, dược liệu và các phương pháp bào chế truyền thống.
• Người đang làm việc trong lĩnh vực dược liệu, đông dược và các sản phẩm có nguồn gốc thiên nhiên.
• Người mong muốn tìm hiểu kỹ thuật sơ chế, phối hợp công thức, bào chế và phát triển sản phẩm.
• Người kinh doanh dược liệu, sản phẩm thảo mộc có nhu cầu nâng cao hiểu biết về quy trình và chất lượng sản phẩm.
• Người có nhu cầu bổ sung kiến thức chuyên môn và phát triển năng lực ứng dụng trong lĩnh vực bào chế đông dược.

Chương trình gồm 7 Module chuyên môn và 1 dự án cuối chương trình, với tổng thời lượng 96 giờ.

Cấu trúc chương trình

Module 01. Dược liệu và nguyên lý bào chế đông dược

• Tổng quan về đông dược và các dạng bào chế truyền thống.
• Nhận biết, phân loại và lựa chọn dược liệu.
• Nguyên lý phối hợp nguyên liệu và cấu trúc công thức.
• Đặc điểm của các dạng bào chế cao, đơn, hoàn, tán.
• Dụng cụ, thiết bị thủ công và nguyên tắc sử dụng.
• Yêu cầu về vệ sinh, chất lượng nguyên liệu và an toàn bào chế.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Nhận biết các nhóm dược liệu và dạng bào chế thông dụng.
• Hiểu nguyên lý cơ bản của công thức đông dược.
• Lựa chọn dụng cụ phù hợp và tuân thủ yêu cầu an toàn.

Module 02. Sơ chế và chế biến dược liệu thủ công

• Lựa chọn, phân loại và làm sạch dược liệu.
• Kỹ thuật cắt, thái, nghiền và rây.
• Phương pháp phơi, sấy và làm khô.
• Kỹ thuật sao và xử lý nhiệt truyền thống.
• Chuẩn bị nguyên liệu theo công thức bào chế.
• Kiểm soát chất lượng và bảo quản nguyên liệu sau sơ chế.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hiểu và thực hiện các thao tác sơ chế phù hợp.
• Nhận diện những yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng dược liệu.
• Đánh giá sơ bộ và ghi chép quy trình xử lý nguyên liệu.

Module 03. Kỹ thuật bào chế dạng tán, hoàn và cốm

• Đặc điểm và nguyên lý bào chế dạng tán, hoàn và cốm.
• Kỹ thuật nghiền, rây và phối hợp bột.
• Phân tích công thức và vai trò của tá dược.
• Kỹ thuật tạo hoàn thủ công.
• Nguyên lý tạo hạt cốm và làm khô.
• Hoàn thiện, đánh giá hình dạng và độ đồng đều của mẫu thành phẩm.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Phân biệt đặc điểm và nguyên lý của ba dạng bào chế.
• Thực hiện các thao tác tạo dạng minh họa phù hợp.
• Phân tích công thức, đánh giá mẫu và ghi chép quy trình.

Module 04. Kỹ thuật bào chế dạng cao và đơn

• Đặc điểm và phân loại các dạng cao truyền thống.
• Nguyên lý chiết xuất và cô đặc dược liệu.
• Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình chiết và cô đặc.
• Phân tích công thức và đặc điểm của dạng cao.
• Tìm hiểu dạng đơn theo tài liệu chuyên môn đông dược.
• Đánh giá đặc tính, trạng thái và chất lượng cảm quan của mẫu.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hiểu nguyên lý chiết, cô đặc và tạo dạng cao.
• Phân tích công thức và quy trình bào chế truyền thống.
• Quan sát, đánh giá và ghi nhận đặc điểm mẫu thành phẩm.

Module 05. Kỹ thuật bào chế trà dược liệu và túi thảo mộc

• Đặc điểm và nguyên lý phối hợp trà dược liệu.
• Lựa chọn, xử lý và phối hợp nguyên liệu thực vật khô.
• Phân tích công thức và nguyên tắc định lượng.
• Kỹ thuật phân chia và đóng gói trà túi lọc.
• Kỹ thuật tạo túi thảo mộc và túi dược liệu ngâm.
• Bao gói, ghi nhãn và bảo quản mẫu thành phẩm.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hiểu nguyên lý phối hợp nguyên liệu trong trà dược liệu và túi thảo mộc.
• Thực hiện thao tác phân chia, đóng gói và hoàn thiện mẫu.
• Đánh giá hình thức, độ đồng đều và điều kiện bảo quản.

Module 06. Kỹ thuật bào chế dầu ngâm và chế phẩm dạng sáp

• Đặc điểm và nguyên lý ngâm chiết dược liệu trong dầu.
• Lựa chọn nguyên liệu và các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình ngâm.
• Kỹ thuật lọc, hoàn thiện và bảo quản dầu ngâm.
• Đặc điểm và nguyên lý tạo chế phẩm dạng sáp.
• Vai trò của các thành phần trong công thức nền sáp.
• Đánh giá trạng thái, tính đồng nhất và đặc điểm cảm quan của mẫu.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Hiểu nguyên lý bào chế dầu ngâm và chế phẩm dạng sáp.
• Thực hiện các thao tác minh họa phù hợp.
• Phân tích công thức, đánh giá mẫu và ghi chép quy trình.

Module 07. Hoàn thiện và phát triển mẫu sản phẩm đông dược

• Lựa chọn dạng sản phẩm phù hợp với đặc điểm nguyên liệu và mục tiêu phát triển.
• Nguyên tắc hoàn thiện công thức và mẫu sản phẩm.
• Đánh giá cảm quan, hình dạng, tính đồng nhất và đặc tính thành phẩm.
• Lựa chọn bao bì, ghi nhãn và điều kiện bảo quản.
• Xây dựng tiêu chí đánh giá chất lượng mẫu sản phẩm.
• Lập hồ sơ công thức, quy trình bào chế và thông tin sản phẩm.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Phân tích và lựa chọn dạng sản phẩm phù hợp.
• Đánh giá sơ bộ chất lượng và đề xuất hướng hoàn thiện mẫu.
• Xây dựng hồ sơ công thức, quy trình và thông tin sản phẩm.

Chương trình kết hợp kiến thức chuyên môn với các hoạt động ứng dụng, giúp học viên tiếp cận quy trình bào chế và phát triển sản phẩm một cách trực quan, có hệ thống.

• Giảng dạy chuyên đề: Cung cấp kiến thức nền tảng và nguyên lý kỹ thuật.
• Hướng dẫn trực quan: Minh họa nguyên liệu, dụng cụ và các công đoạn bào chế.
• Thực hành có giám sát: Trải nghiệm những thao tác phù hợp trong môi trường học tập.
• Phân tích công thức: Tìm hiểu thành phần, vai trò nguyên liệu và phương pháp phối hợp.
• Nghiên cứu mẫu vật: Quan sát, nhận biết và so sánh mẫu dược liệu, mẫu bào chế.
• Phát triển mẫu sản phẩm: Lựa chọn dạng sản phẩm, hoàn thiện công thức và đánh giá mẫu.
• Học tập qua dự án: Vận dụng kiến thức để xây dựng và trình bày dự án ứng dụng.

Thời lượng: 8 giờ

Dự án cuối chương trình là hoạt động tổng hợp, giúp học viên vận dụng kiến thức và kỹ năng đã học để xây dựng một mẫu sản phẩm đông dược ứng dụng, từ ý tưởng và công thức đến quy trình bào chế và đánh giá kết quả.

Nội dung trọng tâm

• Lựa chọn ý tưởng và dạng sản phẩm ứng dụng.
• Phân tích nguyên liệu, công thức và nguyên lý phối hợp.
• Lựa chọn dụng cụ và xây dựng quy trình bào chế thủ công.
• Thực hiện và hoàn thiện mẫu sản phẩm theo yêu cầu dự án.
• Đánh giá đặc điểm, chất lượng cảm quan và đề xuất hướng cải tiến.
• Xây dựng hồ sơ công thức, quy trình và thông tin mẫu sản phẩm.
• Trình bày, giải thích và bảo vệ kết quả dự án.

Kiến thức và kỹ năng đạt được

• Vận dụng tổng hợp kiến thức và kỹ năng từ các Module.
• Xây dựng và hoàn thiện mẫu sản phẩm đông dược ứng dụng.
• Phân tích, đánh giá và trình bày hồ sơ phát triển sản phẩm.

Sau khi hoàn thành chương trình và đáp ứng các yêu cầu đánh giá, học viên có thể:

• Nhận biết và sơ chế dược liệu: Phân loại, lựa chọn và xử lý nguyên liệu phù hợp.
• Hiểu các dạng bào chế truyền thống: Phân biệt đặc điểm và nguyên lý của cao, đơn, hoàn, tán.
• Ứng dụng kỹ thuật bào chế thủ công: Thực hiện các thao tác minh họa đối với dạng tán, hoàn, cốm và những dạng phù hợp khác.
• Tiếp cận các ứng dụng từ thảo mộc: Phối hợp và hoàn thiện mẫu trà dược liệu, túi thảo mộc, dầu ngâm và chế phẩm dạng sáp.
• Phân tích và xây dựng công thức: Hiểu vai trò nguyên liệu, tá dược và lựa chọn phương pháp tạo dạng.
• Phát triển mẫu sản phẩm: Lựa chọn dạng sản phẩm, xây dựng công thức mẫu và đề xuất phương án hoàn thiện.
• Đánh giá thành phẩm: Quan sát, so sánh và ghi nhận các đặc điểm chất lượng sơ bộ.
• Xây dựng hồ sơ sản phẩm: Ghi chép công thức, quy trình bào chế, kết quả đánh giá và thông tin mẫu sản phẩm.

Đánh giá kết quả học tập

Kết quả học tập được đánh giá dựa trên:

• Mức độ tham gia và hoàn thành các nội dung đào tạo.
• Kiến thức chuyên môn và khả năng vận dụng nguyên lý bào chế.
• Kỹ năng thực hành và thực hiện quy trình.
• Kết quả thực hiện, hồ sơ và phần trình bày dự án cuối chương trình.

Chứng nhận đào tạo

Học viên hoàn thành chương trình và đáp ứng các yêu cầu đánh giá được VIỆN HÀN LÂM Y HỌC cấp Chứng nhận hoàn thành chương trình đào tạo: CHUYÊN VIÊN BÀO CHẾ ĐÔNG DƯỢC - Traditional Herbal Formulation Specialist